Recensie De Notenkraker ★★★1/2

Geen enkele balletvoorstelling is zo verbonden met Kerstmis als ‘De Notenkraker’. Het was dan ook geen wonder dat Music Hall de Nationale Opera & Ballet van Noord-Macedonië juist in deze periode van het jaar uitnodigde in de Koningin Elisabethzaal in Antwerpen. Zo kon het publiek genieten van de live uitvoering van de muziek van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski terwijl dansers Hristina Nakjevska Mitrashinovikj en Francisco Gimenez Ruiz hen meenam in de magische wereld van een Kerstavond waarop een notenkrakerpop tot leven komt, tinnen soldaten vechten tegen muizen en sneeuwvlokken dansen rond Clara en haar prins.

‘De Notenkraker’ vertelt het verhaal van Clara, een meisje van gegoede komaf, die samen met haar ouders een groot kerstfeest geeft waarop volwassenen vrolijk dansen op de muziek, haar broer Fritz zich gedraagt als een ettertje en oom Drosselmeyer die vier levensechte poppen laat dansen om de kinderen te entertainen. De kinderen kunnen er geen genoeg van krijgen, maar helaas komt er geen toegift. Wel laat hij nog een houten notenkrakerpop achter. Alleen Clara toont interesse in dit geschenk. Met deze pop in haar armen valt ze bij de kerstboom in slaap. In haar droom wordt ze belaagd door levensgrote muizen die gaan vechten tegen tinnen soldaatjes. De levensgrote notenkraker verjaagt de muizenkoning en zijn bende en neemt Clara mee op een wandeling door het bos waar de sneeuwvlokjes rond hen dansen. Ze komen uiteindelijk terecht in een sprookjesland bij de Suikerboonfee waar een bal gehouden wordt met dansers uit Spanje, Arabië, China en Rusland. De Suikerboonfee brengt haar dansje op de overbekende melodie en de bloemen trakteren de aanwezigen nog op een romantische wals. Uiteindelijk brengen Clara en haar notenkraker het dansfestijn nog tot een hoogtepunt en loopt de nacht, en dus ook de magische droom van Clara, stilaan op zijn eind. 

De twee bals in het verhaal lieten componist Tsjaikovski toe om in zijn muziek voor dit ballet wat etnische elementen te verwerken en gaven de choreografen de kans om wat exotiek in de voorstelling te verweven. Zo werd het Arabische deel van de wereld muzikaal voorgesteld door de houtblazers uit het orkest. Ze speelden een trage, mysterieuze melodie terwijl drie ballerina’s bijna in slow motion hun dansje ten berde brachten. De Chinese dans was dan weer een gespiegelde choreografie die begeleid werd met heel frivole klanken van piccolo en dwarsfluit. Het draaien met de papieren parasolletjes en de strakke synchronisatie van de gespiegelde bewegingen van de twee danseressen accentueerden het speelse en tegelijkertijd ook afgemetene. De dans van het Spaanse koppel had dan weer voor meer uitbundigheid en grootsere bewegingen moeten staan, maar had af te rekenen met het gebrek aan diepte van het podium. 

Waar de Koningin Elisabethzaal perfect is om de klank van het live-orkest zonder versterking uit de orkestbak over te brengen tot in elke uithoek van de zaal, blijkt het speelvlak niet groot genoeg om balletvoorstellingen comfortabel op te voeren. We zagen het bij het Spaanse koppel, maar ook bij de dansende muizen en de geweldig mooie bloemenwals. Die laatste was trouwens een streling voor het oog en zal u waarschijnlijk bekender in de oren klinken dan u nu misschien denkt. Het gracieuze van de bewegingen van het corps de ballet, de vloeiende overgang van rijen naar cirkels in de opstellingen, de synchroniciteit van de figuren, het gemak waarmee ze op één been staan te dansen, … het ziet er allemaal zo simpel uit, maar is het geenszins. En daarin zit de magie van het ballet: fysieke topprestaties en concentratie worden omgezet in pure schoonheid. 

En dat brengt ons naadloos bij de twee sterren van deze opvoering van ‘De Notenkraker’: dansers Hristina Nakjevska Mitrashinovikj en Francisco Gimenez Ruiz. Hun “moment de gloire” zat diep in het tweede deel wanneer ze hun kunde ten volle mochten etaleren na de dans van de Suikerboonfee. Het publiek werd getrakteerd op een heerlijke pas de deux met een aaneenschakeling van verschillende lifts, pirouettes en het betere Spitzen-werk. Ze leverden een performance die perfect voldeed aan het beeld dat de meeste mensen spontaan voor ogen hebben als ze de term ‘klassiek ballet’ horen. Het gemak waarmee Hristina op haar pointes rondhuppelde, stond in schril contrast tot de kracht die deze prestatie in werkelijkheid vraagt van het menselijke lichaam. Gelijkaardig kunnen we zeggen dat Francisco in zijn solo dartel als een jonge hinde over de scène sprong alsof hij van rubber gemaakt was, maar ook daar bleef de werkelijke inspanning verborgen achter het magische scherm van zijn glimlach. Dat maakte deze opvoering van ‘De Notenkraker’ zo betoverend. 

< Sascha Siereveld >